Waarom niet gewoon de thermometer?
Omdat je niet uitglijdt over de lucht, maar over het wegdek. En dat is iets heel anders. In een heldere, windstille nacht straalt het wegdek zijn warmte de ruimte in en wordt het drie tot vier graden kouder dan de lucht. Staat de thermometer op +2, dan kan het wegdek al op −2 zitten. Dat is precies het moment waarop mensen vallen terwijl niemand gladheid verwachtte.
Daarom kijkt dit dashboard naar de temperatuur van het wegdek. Waar het kan, is dat een echte meting van Rijkswaterstaat langs de snelweg hier vlakbij. Lukt dat even niet, dan rekent het dashboard die temperatuur zelf uit.
Wanneer wordt het glad?
Er zijn een paar manieren waarop het glad wordt. Het dashboard kijkt naar allemaal:
- Nat wegdek dat bevriest. Het heeft geregend en daarna zakt de temperatuur onder nul. De meest voorkomende oorzaak.
- Rijp. Het wegdek is droog, maar zo koud dat vocht uit de lucht er direct als ijs op neerslaat. Gladheid zonder dat er een druppel gevallen is.
- IJzel. Het regent op een wegdek dat al bevroren is. Dit is de gevaarlijkste: het wordt in één keer spekglad.
- Sneeuw die blijft liggen, of restanten van eerder.
Daarnaast tellen mee: hoe snel het afkoelt, of het KNMI waarschuwt, of het een druk uur is met dienstwissel en bezoek, en of Rijkswaterstaat in de buurt aan het strooien is. Dat laatste staat ook zo in onze eigen procedure: strooien zij, dan strooien wij.
Wat betekenen de kleuren?
- Groen — er hoeft niets. Wel elke dienst even buiten kijken.
- Oranje — nog niet strooien, wel klaarstaan. Zout, strooiers en routes nalopen.
- Rood — strooien. Eerst de hoofdingang en de belangrijkste looproutes.
Het getal in de ring loopt van 0 tot 100 en telt alles bij elkaar op. Boven de 65 wordt het rood. Wordt die grens nu nog niet gehaald maar straks wel, dan springt het advies alvast op oranje, met het tijdstip erbij.
Wat je buiten ziet, gaat altijd voor. Ziet het er glad uit terwijl het dashboard groen staat? Dan is het glad. Dit scherm helpt je beslissen, maar het beslist niet voor je.
Voor wie het naadje van de kous wil weten
Hieronder staat precies hoe er gerekend wordt. Je hebt dit niet nodig om met het dashboard te werken — het staat er zodat achteraf altijd na te gaan is waar een advies vandaan kwam.
Dauwpunt
Uit temperatuur en luchtvochtigheid volgt het dauwpunt met de Magnus-formule. Zakt het wegdek onder het dauwpunt én onder nul, dan slaat vocht als rijp neer.
γ = ln(RV / 100) + (17,625 · T) / (243,04 + T)
Td = 243,04 · γ / (17,625 − γ)
Zelf berekende wegdektemperatuur
Het wegdek volgt de lucht met vertraging en verliest of wint warmte door straling. Bewolking en wind remmen dat af; een nat wegdek ook.
T_traag = 0,55·T(u) + 0,28·T(u−1) + 0,17·T(u−2)
helderheid = 1 − bewolking/100
winddemping = klem(1 − wind/45 ; 0,35 … 1)
nacht: T_weg = T_traag − 3,2 · helderheid · winddemping
dag : T_weg = T_traag + 2,6 · helderheid · (0,5 + 0,5·winddemping)
nat wegdek dempt de uitslag met 40 %
Bij twijfel valt de afronding naar de koude kant.
Meting en verwachting van Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat heeft 227 meetpunten langs de snelwegen, elke vijf minuten ververst. Het dashboard neemt niet één sensor maar de mediaan van de dichtstbijzijnde; punten die meer dan 6 °C afwijken vallen af, want er staat er altijd wel eens een stuk. Zij publiceren ook hun eigen verwachting tot ongeveer twee uur vooruit; die wordt overgenomen. Daarna rekent het dashboard verder, met het laatste verschil meegenomen en per uur vervagend.
binnen de horizon : wegdek(u) = waarde van Rijkswaterstaat
daarbuiten : wegdek(u) = eigen berekening + verschil · 0,82u
verschil begrensd op ±6 °C
Zijn de gegevens van Rijkswaterstaat even niet bereikbaar, dan werkt alles gewoon door op de eigen berekening.
Nat blijven van het wegdek
Regen blijft uren liggen. Het dashboard houdt bij hoe nat het wegdek is en laat dat per uur opdrogen — sneller bij wind en droge lucht, nauwelijks bij vorst of mist.
nat(u) = nat(u−1) · droogfactor + neerslag(u)
droogfactor = 0,42 … 0,96 afhankelijk van vocht, wind en temperatuur
Punten per oorzaak
| Oorzaak | Wanneer | Punten |
|---|
| IJzel | Regen bij wegdek ≤ 0 °C en lucht ≤ 2 °C | +55 |
| Sneeuw | Sneeuwval bij wegdek ≤ 1,5 °C | +20 … +45 |
| Sneeuwrestanten | Eerder gevallen sneeuw, wegdek nog onder nul | +26 … +38 |
| Nat en bevriezend | Nat wegdek dat onder 0 °C zakt | +25 … +45 |
| Rijp | Wegdek ≤ 0 °C én onder het dauwpunt, droog | +22 … +32 |
| Wegdektemperatuur | Oplopend naarmate het kouder is | +8 … +44 |
| Snelle afkoeling | Wegdek zakt ≥ 1,5 °C in een uur | +9 … +14 |
| Druk uur | 04–08 of 16–19 uur, als er al risico is | +8 |
| Rijkswaterstaat strooit | Binnen 15 km / binnen 30 km, wegdek ≤ 3 °C | +20 / +12 |
| KNMI-waarschuwing | Code geel, oranje of rood | +8 … +20 |
0–34 groen · 35–64 oranje · 65–100 rood. De score wordt afgetopt op 100.
